ساخت فیلم آموزشی با گوشی؛ درس را ۶ دقیقه‌ای ببُر و زیرنویس را کوتاه بنویس

معلمی که فقط یک گوشی دارد

می‌خواهی جمع کسرها را برای شاگردهایت ضبط کنی تا قبل از امتحان دوباره ببینند، یا یک تمرین را برای کلاسی که غایب بود توضیح بدهی. استودیو و نرم‌افزار تدوین نداری؛ فقط گوشی، یک تخته یا کاغذ و چند دقیقه وقت بین دو زنگ. خبر خوب این است که برای فیلم آموزشی خوب، همین کافی است. مهم‌تر از دوربین، طول ویدیو و شکل توضیح است.

فیلم آموزشی چند دقیقه باشد؟ پژوهشی روی ۶٫۹ میلیون تماشا

گوو و همکارانش در سال ۲۰۱۴ داده ۶٫۹ میلیون جلسه تماشای ویدیو را در چهار دوره آنلاین edX بررسی کردند. به نقل از مقاله مروری Brame در CBE—Life Sciences Education: میانه زمان تماشا برای ویدیوهای کوتاه‌تر از ۶ دقیقه نزدیک به ۱۰۰٪ بود و بیشترین میانه زمان تماشا، برای ویدیو با هر طولی، ۶ دقیقه بود. نتیجه‌ای که مقاله می‌گیرد: ساختن ویدیوی بلندتر از ۶ تا ۹ دقیقه احتمالاً زحمت هدررفته است.

پس به‌جای ضبط یک کلاس ۴۵ دقیقه‌ای، درس را به چند ویدیوی کوتاه، هر کدام یک مفهوم، بشکن. همین مقاله به این کار «قطعه‌بندی» می‌گوید: شاگرد هر بار یک تکه کوچک را می‌گیرد.

۵ قاعده برای فیلم آموزشی با گوشی

1. یک ویدیو، یک مفهوم. «جمع کسرها» یک ویدیو و «ضرب کسرها» ویدیوی بعدی. عنوان را اول ویدیو بگو تا شاگرد بداند کدام را باز کرده.

2. نشان بده، فقط حرف نزن. طبق همان مقاله، ویدیوی «سر سخنگو» برای توضیح یک فرایند پیچیده فقط از کانال کلامی استفاده می‌کند؛ اما وقتی کنار توضیح روی تخته یا کاغذ می‌نویسی و می‌کشی، چشم و گوش هر دو کار می‌کنند. گوشی را بالای کاغذ نگه دار یا رو به تخته بگذار.

3. نور از روبه‌رو، صدا از نزدیک. پنجره پشت سرت نباشد. گوشی را ثابت کن (کتاب، پایه یا لیوان) و میکروفون هندزفری را نزدیک دهانت بگذار؛ صدای واضح از تصویر تیز مهم‌تر است.

4. خودمانی و سرزنده حرف بزن. مقاله Brame لحن گفت‌وگویی را به‌جای لحن رسمی توصیه می‌کند و از گوو نقل می‌کند که با تندتر شدن سرعت حرف زدن راوی، درگیری شاگردها بیشتر شده است. متن را از رو نخوان؛ مثل سر کلاس توضیح بده.

5. چیزهای اضافه را حذف کن. موسیقی پس‌زمینه و پس‌زمینه شلوغ را مقاله جزو چیزهایی می‌داند که به هدف آموزشی کمکی نمی‌کنند. سکوت‌های اول و آخر را هم ببُر.

زیرنویس فیلم آموزشی: جمله کامل یا چند کلمه؟

زیرنویس کمک می‌کند ویدیو بی‌صدا هم فهمیده شود و شاگرد اصطلاح تازه را ببیند. اما مقاله Brame هشدار می‌دهد که نوشته روی تصویر، کنار یک تصویر شلوغ، کانال دیداری را پر می‌کند و توصیه‌اش این است که نوشته و تصویر مکمل هم باشند، نه تکرار هم. برجسته کردن کلیدواژه‌ها با متن روی صفحه (signaling) را هم جزو کارهای مفید می‌شمارد.

این خروجی واقعی جمله‌بندی زیرنویس کلیپ‌یار برای چند جمله یک معلم ریاضی است (زمان کلمه‌ها برای نمونه دستی گذاشته شده):

وقتی تصویر خود تو یا یک تخته خلوت است، زیرنویس جمله‌ای خواناتر است. وقتی تخته پر از عدد است، زیرنویس سه‌کلمه‌ای پایین قاب جای کمتری می‌گیرد؛ و کلیدواژه‌ای مثل «مخرج مشترک» را می‌توانی جدا، با یک لایه متن درشت، فقط همان چند ثانیه نشان بدهی.

این زمان‌ها از کجا آمده‌اند؟

در این نمونه زمان هر کلمه را دستی گذاشتیم؛ روی ویدیوی خودت، کلیپ‌یار صدا را به متن تبدیل می‌کند و زمان هر کلمه را از خود صدا می‌گیرد. بعد قاعده ثابتی زیرنویس‌ها را می‌چیند: هر جا جمله تمام شود، مکث بیش از ۰٫۶ ثانیه باشد، سطر از ۳۴ نویسه بگذرد یا ۴ ثانیه پر شود، قاب تازه شروع می‌شود. برای همین «سه ششم و یک سوم» در یک قاب ماند و «می‌شود دو ششم» به قاب بعد رفت.

عددها همان‌طور که گفته می‌شوند نوشته می‌شوند («یک دوم»، نه «۱/۲»). اگر نماد ریاضی می‌خواهی، متن آن زیرنویس را در ویرایشگر عوض کن؛ زمانش دست نمی‌خورد.

فیلم آموزشی خودت را بساز

1. لینک پایین کلیپ‌یار را در حالت «زیرنویس روی ویدیو» باز می‌کند. ویدیوی گوشی را انتخاب کن؛ هر کلیپ در حال حاضر تا ۳ دقیقه است، که با قاعده «یک مفهوم در هر ویدیو» جور درمی‌آید. هزینه بر اساس مدت، پیش از پرداخت نشان داده می‌شود.

2. در ویرایشگر، ابعاد را انتخاب کن: «۱۶:۹» برای یوتیوب و آپارات، «۹:۱۶» برای استوری و کانال. سکوت اول و آخر را با ردیف «برش» بگیر (برش و ابعاد).

3. «تعداد کلمه در هر زیرنویس» را روی ۳ یا «جمله» بگذار، سبک «ساده» یا «تایپ» را امتحان کن و عنوان درس را با یک لایه متن بالای قاب بنویس (سبک زیرنویس). بعد MP4 را بگیر.

اگر صدای کامل کلاس را داری و جزوه می‌خواهی نه ویدیو، ضبط صدای استاد و تبدیل آن به متن را ببین.