خوشخوان۴ دقیقه مطالعه
روایت آرام یا مستند مرموز؟ یک متن مستند حیات وحش، دو جور گویندگی
نمونه متن مستند برای گویندگی درباره یوزپلنگ آسیایی، قاعده‌های نوشتن متن مستند حیات وحش و فرق خوانش «روایت» و «مستند مرموز» با زمان هر پاراگراف.
متن مستندت را با صدای راوی بشنو
اولین بار، چند جمله اول رو با همین صدا رایگان بشنو.
تصویر داری؛ راوی نداری
فیلم کوتاهی از طبیعت گرفته‌ای، پروژه کلاس مستندسازی داری یا می‌خواهی گویندگی مستند را تمرین کنی. تصویر آماده است، اما متنی که روی آن خوانده شود هنوز نه. متن مستند با انشا فرق دارد: باید پشت تصویر بنشیند، نه این‌که هر چه در قاب دیده میشود را دوباره تعریف کند.
۵ قاعده متن مستند حیات وحش
آن‌چه تصویر نشان می‌دهد را نگو. اگر قاب یوزپلنگ را در حال دویدن نشان می‌دهد، «یوزپلنگ می‌دود» اضافه است. بگو چرا می‌دود یا چه چیزی در خطر است.
هر پاراگراف یک نما. پاراگراف کوتاه با یک خط خالی جدا شود؛ هم مکث درست جای تعویض نما می‌افتد، هم جای‌گذاری روی تدوین ساده‌تر است.
عدد کم، و فقط با منبع. یک عدد درست و منبع‌دار بیشتر از پنج عدد بی‌منبع اثر دارد. سال تخمین را هم بگو؛ آمار حیات وحش عوض میشود.
سکوت هم بخشی از متن است. متن را پر نکن. چند ثانیه صدای باد یا پرنده بین دو پاراگراف به روایت نفس می‌دهد.
شروع با مکان و زمان، پایان با یک فکر. «دشت توران، سپیده‌دم» بیننده را در یک کلمه به صحنه می‌برد؛ جمله آخر چیزی است که بعد از تیتراژ در ذهن می‌ماند.
نمونه متن مستند: یوزپلنگ آسیایی
این متن چهار پاراگراف است؛ یعنی چهار نما. واقعیت‌هایش از صفحه Asiatic cheetah در ویکی‌پدیا آمده: یوزپلنگ آسیایی امروز فقط در مناطق حفاظت‌شده خشک مرکز و شرق ایران زنده مانده، پارک ملی توران از زیستگاه‌های اصلی آن است، در دسامبر ۲۰۱۷ جمعیتش کمتر از ۵۰ تخمین زده شد و جبیر و قوچ و میش وحشی از شکارهایش‌اند.
دشت توران، سپیده‌دم. باد خاک را آرام جابه‌جا می‌کند و جز آن، صدایی شنیده نمی‌شود.
این‌جا یکی از آخرین خانه‌های یوزپلنگ آسیایی است. این گربه‌سان امروز فقط در مناطق حفاظت‌شده خشک مرکز و شرق ایران زندگی می‌کند.
در سال ۲۰۱۷ میلادی تخمین زده شد که کمتر از ۵۰ یوز باقی مانده باشد. برای چنین جمعیت کوچکی، هر شکار حساب‌شده است: جبیر، قوچ و میش وحشی.
و هر بار که یوزی جلوی دوربین‌های تله‌ای ظاهر میشود، امید هم کمی بزرگ‌تر میشود.
«۲۰۱۷» ← «دو هزار و هفده»؛ «۵۰» ← «پنجاه»
بقیه متن عدد، اختصار یا نماد ندارد و همان‌طور که نوشته شده خوانده میشود.
۴۳۵ نویسه زیر ۵۰۰ است؛ یعنی یک واحد هزینه.
یک متن، دو لحن: «روایت» یا «مستند مرموز»؟
خوشخوان برای هر کار یک «سبک» می‌گیرد که روی همه متن اثر می‌گذارد. برای مستند دو سبک به کار می‌آید و فرقشان فقط سلیقه نیست:
روایت: شمرده و گرم، مثل راوی کتاب صوتی. برای مستند آموزشی، طبیعت آرام و فیلمی که موسیقی ملایم دارد. مکثها همان‌اند که تنظیم کرده‌ای.
مستند مرموز: صدای بم و نزدیک، آرام و پرتعلیق، با مکث کوتاه قبل از عددها و نکته اصلی. برای حیوان در خطر، شکار و هر جایی که بیننده باید منتظر جمله بعد بماند. با گویندههای طبیعیترین کمی تندتر خوانده میشود (حدود ۸٪) و مکث‌های بلند تا حدود نیم ثانیه کوتاه می‌شوند تا متن کش نیاید.
روایت با گوینده سریع/استاندارد (مثل مهتاب): حدود ۳۷ ثانیه
روایت با گوینده طبیعیترین (مثل بهرام یا فرنگیس): حدود ۵۲ ثانیه
مستند مرموز با طبیعیترین: حدود ۴۸ ثانیه، با مکث‌های کوتاه‌تر
به هر کدام مکث بین پاراگراف‌ها (پیش‌فرض ۰٫۶ ثانیه، قابل تنظیم تا ۲ ثانیه) اضافه میشود.
این مدت‌ها تخمین است: در آزمون‌های خودمان هر نویسه با گویندههای سریع و استاندارد حدود ۰٫۰۸۵ ثانیه و با طبیعیترین حدود ۰٫۱۲ ثانیه صدا شده است. اگر نما از صدا کوتاه‌تر است، سرعت را تا ۱٫۳ برابر بالا ببر یا یک جمله را حذف کن؛ اگر بلندتر است، مکث بین پاراگراف‌ها را زیاد کن.
گوینده مستند را چطور انتخاب کنی؟
بهرام: مرد، آرام و عمیق؛ در گالری برای «مستند و روایت» علامت خورده.
فرهاد: مرد، خش‌دار و پرصلابت؛ برای مستند حیات وحش و طبیعت خشن.
فرنگیس: زن، پخته و باوقار؛ مستند.
مهتاب: زن، پخته و آرام؛ روایت و آموزش، با کیفیت سریع و استاندارد.
برای تمرین گویندگی، متن را اول با یکی از این صداها بساز و گوش بده که مکثها کجا افتاده و کدام کلمه تأکید گرفته؛ بعد با صدای خودت ضبط کن و مقایسه کن. اگر لحن تعلیقی برای ریلز می‌خواهی، صدای مستند مرموز در یک ریلز واقعی را ببین.
صدای مستندت را بساز
لینک پایین خوشخوان را با متن یوزپلنگ و سبک «روایت» باز می‌کند. متن خودت را جایش بگذار؛ هر نما یک پاراگراف.
یک بار با «روایت» و یک بار با «مستند مرموز» بساز و روی تصویر امتحان کن. هزینه هر ساخت را قبل از پرداخت می‌بینی.
WAV و زیرنویس SRT را بگیر و در برنامه تدوین کنار تصویر بگذار (صداگذاری ویدیو با خوشخوان). اگر یک پاراگراف خوب نشد، فقط همان بخش را دوباره بساز.
متن مستندت را با صدای راوی بشنو
متن یوزپلنگ آسیایی و سبک روایت آماده است؛ متن خودت را بگذار و مستند مرموز را هم امتحان کن.
ساخت صدای مستنداولین بار، چند جمله اول رو با همین صدا رایگان بشنو.
سؤال‌های رایج
متن مستند ۱ دقیقهای چند کلمه است؟
در خوشخوان حساب با نویسه است: با گویندههای سریع و استاندارد حدود ۷۰۰ نویسه و با طبیعیترین حدود ۵۰۰ نویسه در یک دقیقه جا میشود، بدون مکثها. برای مستند که سکوت لازم دارد، کمتر بنویس.
عدد و آمار را در متن مستند چطور بنویسم؟
با رقم بنویس تا پیشنمایش خوانش درستش را نشان دهد، و سال تخمین را کنارش بگذار. فقط عددی را بیاور که منبعش را دیدهای؛ آمار حیات وحش زود عوض میشود.
میتوانم صدای مستند را روی ویدیو در خود خوشخوان بگذارم؟
نه. خوشخوان صدا (MP3 و WAV) و زیرنویس SRT میسازد و تو آنها را در برنامه تدوین روی ویدیو میگذاری.
برای مستند دونفره (راوی و مصاحبه) چه کنم؟
هر کار خوشخوان یک گوینده دارد. متن راوی را جدا بساز و بخشهای گفتوگو را با صدای واقعی آدمها یا یک کار دیگر با گوینده دیگر بساز و در تدوین کنار هم بگذار.